Dlaczego herbata i świątynie zen idą w parze

Herbata przybywa z mnichem

Wikipedia podaje, że pierwsze udokumentowane ślady herbaty w Japonii pochodzą z IX wieku, kiedy to mnich Eichū przywiózł ją z Chin dynastii Tang. Później zainteresowanie herbatą osłabło. Około końca XII wieku mnich Eisai, po powrocie z Chin, wprowadził herbatę w proszku, spienianą gorącą wodą w misce. Przypisuje mu się założenie szkoły zen Rinzai w Japonii oraz przywiezienie w 1191 roku nasion zielonej herbaty. W tym samym artykule czytamy, że ta sproszkowana zielona herbata była po raz pierwszy stosowana w rytuałach religijnych w klasztorach buddyjskich — i właśnie tam zaczyna się historia herbaty w Japonii.

Eisai i Kennin-ji

Eisai założył Kennin-ji w Kioto w 1202 roku i jest pochowany na jego terenie, jak podaje Wikipedia, która nazywa go historyczną świątynią zen i jednym z Kyoto Gozan, pięciu najważniejszych świątyń zen w Kioto. Eisai napisał także Kissa Yōjoki, które Wikipedia tłumaczy jako Drinking Tea for Health. Postrzegał herbatę głównie jako lekarstwo, a Wikipedia odnotowuje, że ofiarował miskę herbaty choremu szogunowi Sanetomo. Kamienny pomnik w świątyni upamiętnia herbatę.

Herbata na senność

Trudno zachować czujność podczas długich godzin medytacji, a artykuł o japońskiej ceremonii herbacianej wprost stwierdza, że buddyści używali herbaty, aby zapobiegać senności podczas medytacji. To praktyczne zastosowanie jest najwcześniejszym związkiem między herbatą a świątyniami, zanim pojawiła się jakakolwiek estetyka czy filozofia. Wyjaśnia to również, dlaczego herbata rozprzestrzeniła się najpierw wśród kapłanów i wyższych klas. Japan-guide.com podaje, że herbata dotarła do Japonii w VIII wieku z Chin i była pita jako napój leczniczy głównie wśród kapłanów i wyższych klas, a dopiero w okresie Muromachi ludzie wszystkich stanów ją przyjęli.

Zen i kształt ceremonii

Japan-guide.com podaje, że w okresie Muromachi rozwinęła się bardziej wyrafinowana wersja spotkań herbacianych, inspirowana zen prostotą i większym naciskiem na duchowość, oraz że ceremonia herbaciana ma swoje początki w tych spotkaniach. Wikipedia przypisuje Murata Jukō, wczesnemu twórcy herbaty jako praktyki duchowej, studiowanie zen pod okiem mnicha Ikkyū. Ideały, które z tego wynikły, to te, których goście słyszą do dziś: wabi, powściągliwe i pokorne piękno, oraz cztery zasady: harmonia, szacunek, czystość i spokój.

Rikyū i Daitoku-ji

Wikipedia opisuje Sen no Rikyū (1522–1591) jako postać, która ukształtowała ceremonię herbacianą bardziej niż ktokolwiek inny, i podaje, że odbył szkolenie zen w Daitoku-ji w Kioto. Daitoku-ji, świątynia zen szkoły Rinzai w północnej części miasta, jest tam opisana jako mająca głęboki związek z kulturą ceremonii herbacianej. Artykuł dodaje, że główna świątynia i wiele jej podświątyń nie są otwarte dla publiczności. Rikyū preferował bokuseki, kaligrafię kapłanów zen, na zwój w pokoju herbacianym.

Pokój herbaciany czerpie ze świątyń i chramów

Nie wszystko w herbacie pochodzi z zen. Wikipedia podaje, że praktyka oczyszczania rąk i ust przed ceremonią jest inspirowana shintoistycznym rytuałem misogi, a brama między ogrodem herbacianym a światem codziennym czerpie z architektury chramów i torii. Podaje również, że buddyzm zen i shinto razem wywarły ogromny wpływ na japońską kulturę herbacianą. Tokonoma, wnęka na zwój i kwiaty, może wywodzić się z pomieszczeń klasztorów zen z okresu Kamakura — to jedna z dwóch teorii przedstawionych przez Wikipedię.

Ta świątynia należy do szkoły Czystej Ziemi, nie do zen

Japońska Wikipedia wymienia Jōtoku-ji, świątynię widniejącą na bilecie tej strony, jako świątynię szkoły Jōdo-shū. Jōdo-shū, szkoła Czystej Ziemi, koncentruje się na oddaniu Amidzie Buddzie i recytacji jego imienia — podaje angielska wersja artykułu — i jest to szkoła odmienna od zen. Historia zen przytoczona powyżej to zatem dzieje herbaty, a nie twierdzenie o tej sali. To, co daje ci jednak świątynne otoczenie, to ceremonia herbaciana w buddyjskim miejscu z bramą, terenem i fontanną do oczyszczenia, a nie hotelowa sala bankietowa.

Czytaj dalej: Jōtoku-ji: miejsce ceremonii parzenia herbaty

Dla kogo to nie jest

Jeśli chcesz siedzieć w medytacji, wysłuchać wykładu o zen lub odwiedzić klasztor zen, ta ceremonia tym nie jest. To 70-minutowe warsztaty grupowe w Wielkiej Herbaciarni świątyni Czystej Ziemi. Jeśli to historia zen cię przyciąga, o Kennin-ji i Daitoku-ji warto poczytać, choć Wikipedia odnotowuje, że znaczna część Daitoku-ji jest zamknięta dla zwiedzających. Co do samej ceremonii — przewodnik po etykiecie ceremonii herbacianej na tej stronie wyjaśnia, co zrobić z misą.

Czytaj dalej: Etykieta ceremonii herbacianej — pierwszy raz