Waarom thee en zen-tempels bij elkaar passen

Thee arriveert met een monnik

Wikipedia vermeldt dat het eerste gedocumenteerde bewijs van thee in Japan dateert uit de 9e eeuw, toen de monnik Eichū het meebracht uit Tang-China. De belangstelling verflauwde daarna. Rond het einde van de 12e eeuw introduceerde de monnik Eisai de poedervorm, opgeklopt met heet water in een kom, bij zijn terugkeer uit China. Hij wordt gecrediteerd met de oprichting van de Rinzai-school van het zenboeddhisme in Japan en met het meebrengen van groene theezaden in 1191. Hetzelfde artikel vermeldt dat deze poedervormige groene thee voor het eerst werd gebruikt in religieuze rituelen in boeddhistische kloosters, en daar begint het verhaal van thee in Japan.

Eisai en Kennin-ji

Eisai stichtte Kennin-ji in Kyoto in 1202 en ligt begraven op het terrein, aldus Wikipedia, dat het een historische zen-tempel noemt en een van de Kyoto Gozan, de vijf belangrijkste zen-tempels van Kyoto. Eisai schreef ook Kissa Yōjoki, dat Wikipedia vertaalt als Drinking Tea for Health. Hij beschouwde thee vooral als medicijn, en Wikipedia vermeldt dat hij een kom thee aanbood aan de zieke shogun Sanetomo. Een stenen monument bij de tempel herdenkt thee.

Thee tegen slaperigheid

Lange uren mediteren zijn moeilijk wakker te blijven, en het artikel over de Japanse theeceremonie zegt ronduit dat boeddhisten thee gebruikten om slaperigheid tijdens de meditatie te voorkomen. Dat praktische gebruik is de vroegste band tussen thee en tempels, vóór enige esthetiek of filosofie. Het verklaart ook waarom thee zich eerst onder priesters en de bovenklasse verspreidde. Japan-guide.com zegt dat thee in de 8e eeuw vanuit China Japan bereikte en als medicinale drank vooral onder priesters en de bovenklasse werd gedronken, en dat pas in de Muromachi-periode mensen van alle standen het gingen drinken.

Zen en de vorm van de ceremonie

Japan-guide.com zegt dat rond de Muromachi-periode een verfijndere versie van theepartijen ontstond met door zen geïnspireerde eenvoud en meer nadruk op spiritualiteit, en dat de theeceremonie haar oorsprong vindt in die bijeenkomsten. Wikipedia schrijft dat Murata Jukō, een vroege ontwikkelaar van thee als spirituele praktijk, zen studeerde onder de monnik Ikkyū. De idealen die hieruit voortkwamen, zijn degene die gasten nog steeds horen noemen: wabi, een ingetogen en nederige schoonheid, en de vier principes harmonie, respect, zuiverheid en rust.

Rikyū en Daitoku-ji

Wikipedia beschrijft Sen no Rikyū (1522–1591) als de figuur die de theeceremonie meer dan wie ook vormgaf, en zegt dat hij zen-training volgde bij Daitoku-ji in Kyoto. Daitoku-ji, een Rinzai-zen-tempel in het noorden van de stad, wordt daar beschreven als diep verbonden met de theeceremoniecultuur. Het artikel voegt toe dat de hoofdtempel en veel van de subtempels niet openbaar toegankelijk zijn. Rikyū gaf de voorkeur aan bokuseki, de kalligrafie van zen-priesters, voor de rol in de theekamer.

Een theekamer leent van tempels en schrijnen

Niet alles in thee komt uit zen. Wikipedia zegt dat de praktijk van het reinigen van handen en mond vóór de ceremonie beïnvloed is door het shinto-ritueel misogi, en dat de poort tussen de theetuin en de alledaagse wereld put uit schrijnarchitectuur en de torii. Het zegt ook dat zenboeddhisme en shinto samen de Japanse theecultuur sterk hebben beïnvloed. De tokonoma, de nis voor een rol en bloemen, stamt mogelijk uit kamers van zenkloosters uit de Kamakura-periode, een van de twee theorieën die Wikipedia uiteenzet.

Deze tempel is Pure Land, niet Zen

De Japanse Wikipedia vermeldt Jōtoku-ji, de tempel op het ticket van deze site, als een Jōdo-shū-tempel. Jōdo-shū, de Pure Land-school, richt zich op toewijding aan Amida Boeddha en het reciteren van zijn naam, volgens het Engelse artikel, en het is een andere school dan Zen. Het Zen-verhaal hierboven is dus de geschiedenis van thee, geen bewering over deze ruimte. Wat de tempelsetting je wel biedt, is een theeceremonie op een boeddhistische locatie met een poort, een terrein en een reinigingsfontein, in plaats van een hotelfunctioneruimte.

Lees verder: Jōtoku-ji: de setting voor de thee

Voor wie dit niet is bedoeld

Als je wilt zitten mediteren, een Zen-lezing wilt bijwonen of een Zen-klooster wilt bezoeken, dan is deze ceremonie dat niet. Het is een groepsworkshop van 70 minuten in de Grand Tearoom van een Pure Land-tempel. Als de Zen-geschiedenis je trekt, zijn Kennin-ji en Daitoku-ji de plekken om erover te lezen, hoewel Wikipedia opmerkt dat een groot deel van Daitoku-ji niet toegankelijk is voor het publiek. Voor de ceremonie zelf behandelt de gids voor theeceremonie-etiquette op deze site wat je met de kom moet doen.

Lees verder: Theeceremonie-etiquette, voor beginners